Materiały powiązane z hasłem: Sandacz

SANDACZ

Sandacz

Wody słodkowodne oraz słonawe Europy, Azji i Ameryki Północnej zasiedla pięć gatunków sandaczy, które należą do rodziny okoniowatych. W Polsce występuje tylko sandacz Sander lucioperca. Jest to ciepłolubny gatunek środkowo-wschodnioeuropejski. Sandacz jest typowym gatunkiem dolnego biegu rzek, przymorskich jezior i słonawych zatok. Zasiedla również nizinne jeziora, preferując zbiorniki niezbyt głębokie o mętnej wodzie. W Polsce sandacz występuje na całym obszarze kraju. W rzekach najliczniej występuje w środkowym i dolnym biegu, w miejscach stosunkowo głębokich o niezbyt szybkim przepływie wody (kraina leszcza).

Ciało sandacza jest wrzecionowate, z boku nieznacznie ścieśnione. Długa głowa ma kształt stożka. Na szczękach i kościach podszczękowych znajdują się drobne zęby, a na końcu otworu gębowego długie zęby chwytne zwane kłami. Ubarwienie sandacza jest dość zmienne. Grzbiet najczęściej jest zielonoszary, boki bladoszare z poprzecznymi ciemnymi pręgami, a brzuch biały. Płetwy grzbietowe i ogonowa mają kolor szarobrunatny z ciemnymi plamkami pomiędzy promieniami. Na grzbiecie ryba ma dwie płetwy, nieznacznie oddalone od siebie.

Sandacz należy do gatunków fitoliofilnych, umieszczających ikrę na roślinności wodnej lub na dnie piaszczysto-żwirowanym. Tarło może rozpoczynać się pod koniec kwietnia i trwać do początku czerwca. Sandacze dojrzewają płciowo w drugim i trzecim roku życia przy długości około 40 cm. Samice sandacza składają bardzo drobną i kleistą ikrę w jednej porcji, na dnie uformowanego z roślin lub żwiru gniazda. Samce ochraniają gniazdo i złożoną w nim ikrę. Larwy sandacza w momencie wyklucia mają długość 3,5–4 mm. Początkowo odżywiają się drobnym zooplanktonem, a wraz ze wzrostem i zwiększeniem możliwości zjadania większych ofiar polują na większe wioślarki i widłonogi. Narybek zjada przede wszystkim larwy ochotek, wodzienia oraz zooplankton. Narybek sandacza długości około 20 mm rozpoczyna odżywianie się młodocianymi rybami.

Dorosłe osobniki sandacza są przede wszystkim rybożerne. W ich diecie spotyka się większość gatunków ryb zasiedlających zbiornik wodny. Najczęściej ofiarami są okonie, płocie, ukleje, jazgarze, leszcze i krąpie. Również kanibalizm, czyli zjadanie osobników własnego gatunku, jest pospolity u sandacza.

Aktywność tego gatunku związana jest z porą dnia. Najbardziej aktywne sandacze są o świcie i o zmierzchu, a najmniejszą aktywnością wykazują się w ciągu dnia. W jeziorach narybek sandacza odbywa dobowe wędrówki pokarmowe, a dorosłe sandacze przemieszczają się w ciągu roku pomiędzy tarliskami, żerowiskami i zimowiskami. Migracje pomiędzy zimowiskami a tarliskami zwykle są krótsze niż 30 km, ale czasem mogą sięgać nawet 250 km.

Sandacz należy do gatunków szybko rosnących. W wieku pięciu lat może osiągnąć długość ciała 50–60 cm. Maksymalna odnotowana długość wynosiła 130 cm, a maksymalny wiek 18 lat.

Dr Andrzej Kapusta

Zakład Hydrobiologii, IRS Olsztyn