Materiały powiązane z hasłem: Jaź

JAŹ

Jaź

Należący do rodziny karpiowatych jaź nazywa się naukowo Leuciscus idus. Naukowa nazwa nawiązuje do marca, w którym był obserwowany w większych ilościach w wielu rzekach Europy. Dawniej pospolity i bardzo liczny, obecnie spotykany jest rzadziej i tworzy mniejsze stada. Spadek liczebności jazia nastąpił przede wszystkim wskutek uregulowania i zanieczyszczenia rzek oraz nadmiernych połowów.

Spośród rodzimych ryb karpiowatych jaź jest jednym z osiągających większe rozmiary ciała. Rekordowe osobniki osiągają długość całkowitą 70–85 cm i masę ciała 4–5 kg. Najstarszy znany osobnik jazia liczył sobie 18 lat. Ciało jazia jest wydłużone, a głowa mała i szeroka. Grzbiet i boki ciała nad linią naboczną są ciemne, szare lub czarno-niebieskie. Dolna część boków ciała jest jasna, a brzuch biały. Wszystkie płetwy mają mniej lub bardziej intensywny kolor czerwony. Hodowlana forma, zwana „Złotą orfą”, ma pomarańczowe lub czerwone ubarwienie całego ciała i płetw.

Jaź występuje w Europie na wschód od Renu i na północ od Alp, zasiedla również południową część Skandynawii. Dalej na wschód zasiedla północne części zlewni mórz Czarnego i Kaspijskiego oraz Oceanu Lodowatego, aż do rzeki Leny. Jest gatunkiem rzecznym, ale spotykany jest również w przepływowych jeziorach, zbiornikach zaporowych, kanałach melioracyjnych, a nawet wysłodzonych zatokach morskich. Preferuje wody czyste i umiarkowanie chłodne, z dnem piaszczystym i kamienistym. Jest gatunkiem o bardzo zróżnicowanej diecie. Pierwszym pokarmem larw są drobne organizmy planktonowe, osobniki juwenilne (młodzieńcze) odżywiają się larwami owadów, a dorosłe zjadają również mięczaki i roślinność wodną. Sporadycznie w pokarmie jazia znajdują się drobne ryby. Do niedawna uważano, że jaź nie odbywa długich wędrówek. Znane były wędrówki jazia związane z tarłem. Badania telemetryczne wykazały, że jazie mogą odbywać wędrówki sięgające nawet 200 km, chociaż najczęściej wędrówki tarłowe nie przekraczają kilkudziesięciu kilometrów.

Już pod koniec lutego i na początku marca jazie tworzą stada wędrujące na tarliska. Tarło jazia w naszym kraju odbywa się w kwietniu i na początku maja, przy temperaturze wody 6–8°C. Po zakończeniu tarła poszczególne osobniki najczęściej wracają w miejsca, w których żyły wcześniej. Od lata do zimy jazie nie przemieszczają się na tak duże odległości. W tym okresie ich areał w większych rzekach nie przekracza 2 km. Aktywność i siedliska wybierane przez jazia zmieniają się w ciągu doby. Wzrost mętności wody sprawia, że jazie przemieszczają się w ciągu doby na większe odległości. W okresie tarła jazie spotykane są prawie wyłącznie w pobliżu brzegów rzek porośniętych roślinnością zielną, w miejscach o szybkim przepływie wody. Z kolei w pozostałych porach roku jazie żyją w różnych siedliskach rzecznych, m.in. strefie nurtowej, zastoiskach, a w okresie wezbrań wody wpływają również na zalane tereny. W zimie jaź wybiera miejsca głębokie, o spowolnionym przepływie wody, a jeśli to możliwe, wędruje na zimowiska do jezior.

Dr Andrzej Kapusta

Zdjęcia powiązane z hasłem: Jaź

Brak zdjęć powiązanych z tym hasłem.