Materiały powiązane z hasłem: Brzana

BRZANA

Brzana

Brzany to reofilne (żyjące w prądzie rzeki) ryby należące do rodziny karpiowatych. W Polsce występują trzy gatunki należące do rodzaju Barbus. Dwie mniejsze nazywane są brzankami, a osiągająca większe rozmiary ciała nazywana jest po prostu brzaną. Naukowa nazwa brzany (Barbus barbus) nawiązuje do wąsów, które mają wszystkie gatunki brzan. Na górnej wardze brzany znajdują się dwie pary wąsików. Krótsze znajdują się na końcu pyska, a dłuższe w kącikach ust. Ciało brzany jest wrzecionowate i wydłużone, a otwór gębowy dolny. Charakterystyczną cechą, odróżniającą brzanę od brzanek, jest ząbkowanie na ostatnim, twardym promieniu płetwy grzbietowej. Grzbiet brzany ma kolor zielonkawy lub szary. Boki i brzuch u młodocianych ryb są jasnozłociste z licznymi brunatnymi plamkami, a u starszych białe lub srebrzyste i pozbawione plamek. Płetwy brzuszne, odbytowa i dolny płat płetwy ogonowej są czerwone lub pomarańczowe, a pozostałe płetwy są szare. Maksymalny odnotowany wiek brzany wynosił 15 lat, masa 12 kg a długość 120 cm.

Brzana w Polsce jest gatunkiem rzecznym. Najliczniej występuje w środkowym biegu rzek o szybkim przepływie wody i dnie z drobnym żwirem, kamieniami lub gruboziarnistym piaskiem. Odżywia się fauną denną, głównie larwami owadów, skorupiakami, ślimakami i małżami. Sama jest ofiarą drapieżników rybożernych. W polskich rzekach brzany znajdowano w żołądkach sumów i szczupaków, a kilka lat temu w Dunaju zidentyfikowaliśmy brzanę w pokarmie sterleta. Na tarliskach innych gatunków ryb chętnie zjada ikrę. Samice brzany dojrzewają płciowo w czwartym i piątym roku życia, a samce zazwyczaj dwa lata wcześniej. Brzany mogą odbywać odległe wędrówki tarłowe, sięgające kilkuset kilometrów. Tarło odbywają w maju i czerwcu, w płytkich miejscach o dnie kamienistym. W czasie tarła jednej samicy zwykle towarzyszy kilka samców, a ikra składana jest porcyjnie. Jaja brzany przyklejają się do kamieni dzięki kleistej otoczce, która szybko zostaje wypłukana przez wodę, a ikra opada między kamienie, gdzie odbywa się dalszy jej rozwój. W okresie tarła mięso i ikra brzany są trujące. Po tarle dorosłe osobniki wracają w te same miejsca, które wcześniej zajmowały w rzece. Larwy brzany w pierwszych tygodniach życia wybierają przybrzeżne płycizny, z cieplejszą i wolniej płynącą wodą. W tym okresie są szczególnie narażone na gwałtowne wahania poziomu wody, np. wywołane cyklem pracy hydroelektrowni.

Dawniej brzana była gatunkiem pospolitym w polskich rzekach. Niestety, zanieczyszczenia wody, regulacje koryt rzek oraz zabudowa hydrotechniczna przyczyniły się do bardzo dużego spadku liczebności. Najpoważniejszą przyczyną zaniku brzany jest budowa zapór i zbiorników zaporowych, co skutkuje spowolnieniem przepływu wody i utratą odpowiednich dla tego gatunku siedlisk. Brzany są bardzo wrażliwe na niską zawartość tlenu
w wodzie. W wielu rzekach brzana już nie występuje lub utrzymuje się tylko na ograniczonych odcinkach, głównie dzięki zarybieniom. Obecnie brzanę uważa się w Polsce za gatunek narażony na wyginięcie.

Dr Andrzej Kapusta

Zdjęcia powiązane z hasłem: Brzana